محمد رضا واليزاده معجزى

579

تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )

اجاره دادن ماليات نگاهدارى حساب ماليات لرستان هم مانند ساير ايالات و ولايات زير نظر مستوفيان صورت مىگرفت و آنها درعين‌حال كه در مقابل استانداران لرستان مسئوليت داشتند ، تقريبا وظايف رؤساى دارائى امروز را انجام مىدادند . البته محاسبات و ارقام دخل و خرج و سيورسات همه به وسيله " سياق " انجام مىگرفت و آن‌روز اعداد به كار نمىرفت . طرز وصول ماليات ، چنان‌كه قبلا نوشتيم ، يا توسط عمال حكومت و زير نظر مستوفيان بود و يا اين‌كه به اجاره واگذار مىشد در مورد اجاره دادن ماليات هر اندازه كه حاكم لرستان مقتدرتر و رؤساى خوانين در مقابل حكومت مطيع‌تر بوده‌اند ، وصول ماليات از طريق اجاره سهل‌تر و بىسروصداتر بوده است . زيرا حكومت لرستان به هركس كه ميل داشته ماليات را اجاره مىداد . موضوع اجاره دادن و اجاره كردن ماليات از دولت ابتكار دولت ايران نيست بلكه اين عمل از قديم الايام در كشورهاى ديگر متداول و مىتوان گفت كه از آن كشورها به ايران سرايت كرده و قطعا در ايران هم جزء رسوم قرن‌ها قبل از قاجاريه بوده است . در كتاب بزرگان علم در خصوص اجاره كردن ماليات از دولت چنين مىنويسد : « در قديم دولت‌ها جمع‌آورى ماليات كشور را به عده‌اى مقاطعه كار اجاره مىدادند به اين معنى كه مقاطعه كار هر سال مبلغى يك‌جا به دولت مىپرداخت و از ماليات‌دهندگان مبلغ زيادترى اخذ مىكرد . اين طريق اخذ ماليات از زمان‌هاى بسيار قديم در اغلب كشورها مرسوم بود و در قرن 18 ميلادى در دربار اهميت به سزايى يافت و مقاطعه‌كارها از اين طريق ثروت هنگفتى به دست مىآوردند . در كشور فرانسه اغلب اين اشخاص به اجحاف و زورگويى معروف شده بودند و مردم دل پرخونى از آنها داشتند . در ايران در زمان استبداد حكام و فرمانداران كه مسئول وصول ماليات بودند ، مبلغ معينى را تعهد مىكردند كه به دولت بپردازند و بعدا مبلغ زيادترى كه بسته به انصاف و قدرت آنان بود ، از مؤديان وصول مىكردند بعضى اوقات تعيين حكام منوط به مبلغ اضافى بود كه وى تعهد پرداخت آن را مىكرد و آن مبلغ اضافى را تفاوت عمل مىناميدند . بعضى عوارض مانند حقوق گمركى و غيره هم به مقاطعه واگذار مىشد و مقاطعه‌كاران استفاده سرشار از آن مىكردند . » سيستم اجاره دادن ماليات لرستان به دو وجه صورت مىگرفت : گاهى رؤسا و سركردگان قبايل باهمديگر شريك شده نزد پيشكار حكومت رفته نظر موافق او را با دادن يك رشوه كلان جلب مىكردند و توسط او ماليات لرستان را از والى لرستان اجاره مىكردند چنان‌كه در حكومت